Pierwsza rozmowa z rekruterem: co odpisać, co powiedzieć przez telefon i czego nie robić

Wtorek, czternasta. Jesteś w sklepie, w jednej ręce koszyk, w drugiej telefon, dzwoni nieznany numer. Odbierasz. „Dzień dobry, dzwonię w sprawie CV, które wysłał Pan na stanowisko programisty Java. Czy ma Pan chwilę?”. No i mówisz, że masz, bo przecież nie wypada powiedzieć, że nie.

Odpadasz w 5 minut i nikt Ci tego nie powie, odcinek 32 podcastu Projekt:IT

Potem przez kilka minut próbujesz sobie przypomnieć, która to w ogóle była firma, więc opowiadasz o wszystkim. Gdzie pracowałeś po studiach, co robiłeś w każdej kolejnej firmie. A na pytanie o pieniądze rzucasz liczbę, która akurat przyszła Ci do głowy.

Rozmowa się kończy, jest bardzo miło, rekruter mówi: „Dziękuję, odezwiemy się”. I w głębi ducha jesteś przekonany, że to była tylko luźna rozmowa, jakieś umówienie terminu, a prawdziwa rekrutacja dopiero się zacznie. Uwierz mi, często ona właśnie w tym momencie się zakończyła.

Tygodniami poprawiasz CV, a przegrywasz w kilka minut: jedną wiadomością albo jednym telefonem, którego nawet nie uznałeś za rekrutację. I nikt Ci nie powie, że to właśnie tam odpadłeś.

Od razu uczciwie: ten tekst opiera się na mojej praktyce, nie na raportach branżowych. Sam przez wiele lat prowadziłem wstępne rozmowy z kandydatami. Od jakiegoś czasu robią je rekruterzy, z którymi pracuję, a ja dostaję od nich notatkę. Zanim przedstawię kogoś klientowi, sam do tej osoby dzwonię i w krótkiej rozmowie sprawdzam jej doświadczenie. Dlatego dobrze wiem, co z pierwszego kontaktu zostaje na papierze, a co potem decyduje, czy ktoś idzie dalej.

Część 1
Jedno pytanie rekrutera
Co naprawdę sprawdza ktoś, kto do Ciebie pisze albo dzwoni
Część 2
Na piśmie
Co odpisać, kiedy to rekruter pisze pierwszy
Część 3
Przez telefon
Zły moment, pięć typowych pytań i Twoje pytania na koniec
Odcinek podcastu Projekt:IT: Odpadasz w pięć minut i nikt Ci tego nie powie ▶
Posłuchaj zamiast czytać
Wolisz posłuchać niż czytać? Włącz odcinek o pierwszej rozmowie z rekruterem
→

Jedno pytanie, które zadaje sobie rekruter

Zacznę od tego, jak to wygląda po drugiej stronie, bo bez tego reszta tekstu nie ma sensu.

Rekruter, który do Ciebie dzwoni, często nie szuka najlepszego kandydata na świecie. Szuka odpowiedzi na jedno pytanie: czy mogę tego człowieka spokojnie pokazać dalej? Jeśli pracuje w agencji, pokazuje Cię klientowi i za Ciebie ręczy. Jeśli pracuje w firmie, pokazuje Cię menedżerowi, który szuka człowieka do zespołu.

W obu przypadkach pod każdym CV, które wysyła dalej, rekruter podpisuje się własnym nazwiskiem. Jeśli pokaże kogoś, kto nie wie, na jakie stanowisko aplikował, albo kto okazuje się dwa razy droższy, niż pozwala budżet, to nie traci tylko tego jednego procesu. Traci zaufanie osoby, z którą pracuje, a zaufanie odbudowuje się bardzo długo.

Dlatego po pierwszym kontakcie z Tobą rekruter nie myśli sobie „fajny człowiek”. Zastanawia się, czy może Cię zarekomendować. I to jedno pytanie w praktyce rozpada się na trzy mniejsze.

Czy pasuje do roli? Czyli czy jest tym, za kogo podaje się w CV.

Czy jest prawdziwy? Czyli czy zmieści się w budżecie, zdąży zacząć w terminie i naprawdę chce zmienić pracę.

Czy da się z nim współpracować? Czyli czy mówi konkretnie i jasno, czy odpisuje i oddzwania, kiedy obiecał.

Schemat: pytanie rekrutera „Czy mogę go pokazać dalej?” rozpada się na trzy: czy pasuje do roli, na co odpowiada CV, czy jest prawdziwy oraz czy da się z nim współpracować, na co odpowiadasz dopiero przy pierwszym kontakcie.
Jedno pytanie rekrutera rozpada się na trzy mniejsze. Tylko na pierwsze odpowiada Twoje CV.

Na pierwsze pytanie odpowiada Twoje CV. Na dwa ostatnie często w ogóle nie odpowiada. CV mówi, co robiłeś. A na to, czy jesteś dostępny, w odpowiednich widełkach i czy da się z Tobą współpracować, odpowiadasz dopiero przy pierwszym kontakcie: wiadomością, którą piszesz, i tym, jak odbierasz telefon.

Czy po tym, co napisałem albo powiedziałem, rekruter może mnie spokojnie pokazać dalej?

Tym jednym pytaniem sprawdzaj każdą rzecz z dalszej części tekstu.

Na piśmie: kiedy rekruter pisze pierwszy

Najpierw krótko o sytuacji odwrotnej. Jeśli to Ty piszesz pierwszy po wysłaniu CV, zasada jest prosta: krótko, raz, do konkretnej osoby, kilka dni po wysyłce. I jedno sprostowanie, które jestem Ci winien. W odcinku podcastu o czterech sprawdzeniach w ogłoszeniu mówiłem, że w takiej wiadomości warto zadać pytanie o etap rekrutacji. To był skrót myślowy. Każde pytanie, także o etap, może stawiać Cię w roli petenta, czyli kogoś, kto czeka, aż druga strona łaskawie odpowie. Zamiast pytania napisz krótką deklarację, na przykład: „Wierzę, że moje doświadczenie odpowiada temu, czego szukacie, i chętnie o tym porozmawiam”.

Film Projekt:IT: Cisza po wysłaniu CV? Napisz tę jedną wiadomość ▶
Minuta o wiadomości po CV
Cisza po wysłaniu CV? Napisz tę jedną wiadomość
→

A teraz klasyka: rekruter pisze pierwszy na LinkedInie albo odzywa się mailem. Tu widzę dwa błędy, które popełnia większość ludzi.

Błąd pierwszy: brak odpowiedzi, bo oferta nie pasuje

Rozumiem, nie każda wiadomość jest trafiona. Tylko że ten sam rekruter za pół roku może mieć dokładnie tę rolę, której szukasz. Wystarczy jedno zdanie:

„Dziękuję za wiadomość, ta rola nie jest dla mnie, bo szukam XYZ. Jeśli pojawi się coś takiego, chętnie porozmawiam.”

Kosztuje Cię to trzydzieści sekund, a właśnie powiedziałeś rekruterowi, pod jakie zapytanie ma Cię zapamiętać. To to samo działanie, które opisywałem w tekście o tym, dlaczego rekruter Cię nie znajdzie, tylko w drugą stronę.

Błąd drugi: „poproszę o więcej szczegółów”

Rola Cię interesuje, więc odpisujesz: „Dzień dobry, poproszę o więcej szczegółów”. Albo jeszcze krócej: „Jakie są widełki?”.

Rekruter dostaje taką odpowiedź i wie o Tobie dokładnie tyle samo, ile wiedział wcześniej. Musi napisać jeszcze raz, poczekać, dopytać. A ktoś inny w tym czasie odpisał tak, że od razu można się z nim umówić na rozmowę.

Jeśli rola Cię interesuje, w jednej wiadomości podaj to, o co i tak zostaniesz zapytany: od kiedy możesz zacząć, jakie masz oczekiwania, choćby w widełkach, i kiedy możesz rozmawiać, najlepiej dwa, trzy konkretne terminy.

„Dzień dobry, dziękuję, rola brzmi ciekawie. Mam miesiąc wypowiedzenia. Moje oczekiwania to XYZ na B2B. Mogę rozmawiać jutro po szesnastej albo w czwartek przed południem.”

O widełki po stronie firmy oczywiście możesz zapytać, to normalne. Tylko najpierw podaj swoje, a dopiero potem zapytaj. Zasada jest jedna: nie każ nikomu wykonywać dodatkowej pracy, żeby dowiedział się o Tobie tego, co sam możesz podać od razu.

Telefon w złym momencie

Będę szczery: przy telefonie przegrywa najwięcej osób, bo większość traktuje go jak umawianie terminu.

Zacznę od rzeczy najprostszej. Rekruter dzwoni, kiedy jesteś w samochodzie, w sklepie, na spotkaniu albo z dzieckiem na placu zabaw. Nie musisz odbierać i udawać, że masz czas. Możesz powiedzieć:

„Dzień dobry, dziękuję za telefon, bardzo chętnie porozmawiam, ale teraz nie mogę spokojnie rozmawiać. Czy mogę oddzwonić dziś o piętnastej, szesnastej albo siedemnastej?”

I oddzwaniasz dokładnie w terminie, na który się umówiłeś. Moim zdaniem to dużo lepsze niż dziesięć minut rozmowy w biegu. A przy okazji odpowiedziałeś już na trzecie pytanie z listy, czyli czy da się z Tobą współpracować: obiecałeś i dotrzymałeś słowa.

I jeszcze jedno, skoro dzwoni nieznany numer. Prawdziwy rekruter powinien podać swoje imię i nazwisko, nazwę firmy i rolę, w sprawie której dzwoni. Jeśli ktoś tego nie mówi albo od razu chce przenieść rozmowę na WhatsAppa czy Telegram, miałbym obawy. Taką osobę szybko sprawdzisz choćby na LinkedInie. A jeśli po drugiej stronie panuje cisza, to prawdopodobnie nie dzwoni człowiek.

Posłuchaj zamiast czytać O tym samym opowiadam w odcinku podcastu Projekt:IT Włącz odcinek →
Odcinek podcastu Projekt:IT: Odpadasz w pięć minut i nikt Ci tego nie powie ▶

Pięć pytań z pierwszej rozmowy i co naprawdę znaczą

Pierwsza rozmowa prawie zawsze składa się z tych samych kilku pytań. I tu robi się ciekawie, bo każde z nich to w rzeczywistości pytanie, które rekruter zadał sobie wcześniej, czytając Twoje CV. Może już mieć w głowie jakiś obraz Ciebie, więc Twoja odpowiedź ten obraz albo wzmacnia, albo zmienia.

„Opowiedz o sobie”

To jest pytanie, czy pasujesz do roli. I właśnie tu najczęściej słyszę życiorys: od studiów, przez kolejne firmy, przez dziesięć minut. Uwierz mi, wystarczy minuta.

Dlaczego tak krótko? Bo rekruter nie pyta o Twoją historię, tylko o pierwsze z trzech pytań. Chce usłyszeć, że jesteś tym, kogo szuka, i że Twoje CV mówi prawdę. Dziesięć minut życiorysu niczego tu nie dokłada, za to zmusza go, żeby sam wyłowił z Twojej opowieści to, co ważne dla tej roli. A tego, jak już wiesz, robić nie lubi.

Minuta, o której mówię, składa się z dwóch części.

Pierwsza: jedno zdanie, kim jesteś zawodowo. To samo zdanie, które opisywałem w tekście o tym, jak napisać CV pod jedną rolę. Rola i środowisko, bez „oraz”, bez „także”, bez „lub”. Na przykład: „Jestem programistą Java, który od pięciu lat rozwija duże systemy w finansach”.

Druga: dwie, trzy rzeczy z ostatnich lat, które pasują do tej konkretnej roli. Nie trzy najciekawsze projekty w Twoim życiu, tylko te, które odpowiadają na to, czego szuka ta firma. Jeśli rola dotyczy wydajności dużego systemu, mówisz o tym, jak przyspieszyłeś bazę danych w systemie bankowym. Jeśli dotyczy budowania zespołu od zera, mówisz o tym, kiedy wdrażałeś nowe osoby.

I koniec. Nie dopowiadasz „a jeszcze na studiach…”, nie wracasz do pierwszej pracy, nie tłumaczysz każdej zmiany firmy. Jeśli rekruter będzie chciał więcej, po prostu dopyta, a wtedy rozmowa idzie w stronę, która jego interesuje, a nie w stronę, którą sam wybrałeś na ślepo.

Jedna uwaga, żeby nie było nieporozumień. Nie chodzi o to, żeby nauczyć się tej minuty na pamięć i recytować ją jak wierszyk. Chodzi o to, żebyś przed rozmową wiedział, które dwie, trzy rzeczy z Twojego doświadczenia pasują do tej roli. Słowa przyjdą same.

„Dlaczego chcesz zmienić pracę?”

To jest pytanie, czy nie odejdziesz po trzech miesiącach, czy nie uciekasz od problemu i czy nie szukasz po prostu kontroferty. Mów o tym, do czego idziesz, a nie od czego uciekasz. „Chcę pracować przy większym systemie” brzmi zupełnie inaczej niż „mam dość mojego szefa”, nawet jeśli jedno i drugie jest prawdą.

„Jakie masz oczekiwania finansowe?”

To jest pytanie, czy zmieścisz się w budżecie. I jedna ważna zasada: podaj te same widełki, które wpisałeś w formularzu albo w wiadomości. Jeśli w formularzu było dwadzieścia tysięcy, a przez telefon mówisz dwadzieścia osiem, rekruter od razu zapyta, skąd ta różnica. Musisz mieć na to dobrą odpowiedź, na przykład, że po przeczytaniu pełnego opisu roli zakres obowiązków okazał się większy.

A jeśli zamiast o oczekiwania usłyszysz: „A ile Pan teraz zarabia?”, uważaj. To może być pytanie, którym ktoś chce wymusić na Tobie jak najniższe oczekiwania. Dobrze mieć wcześniej przegląd rynku i pewność, czego oczekujesz. Możesz powiedzieć:

„Najczęściej przy tego typu roli, kiedy nie znam szczegółów, moje oczekiwania klarują się w widełkach od X do Y. Ale oczywiście wszystko zależy od pełnego opisu roli. Jak mi Pani przedstawi pełny opis, myślę, że na koniec rozmowy będę w stanie powiedzieć więcej.”

Klarownie i uczciwie.

„Od kiedy możesz zacząć?”

To jest pytanie, czy zdążysz wejść do projektu zgodnie z harmonogramem. Brzmi banalnie, ale znaj swój okres wypowiedzenia przed telefonem. Jeśli musisz to sprawdzać w umowie, rekruter znowu czeka na Ciebie, a tego nie chce ani on, ani Ty.

„Czy jesteś zaangażowany w inne procesy?”

To jest pytanie o Twoją dostępność, bo niektóre rekrutacje trwają długo. Warto mówić otwarcie, oczywiście bez nazw firm, na przykład: „Jestem w dwóch innych procesach, w jednym na etapie rozmowy technicznej”. To nie osłabia Twojej pozycji. Mówi rekruterowi, że trzeba się pospieszyć.

Twoje pytania na koniec rozmowy

Na koniec prawie zawsze pada: „Czy ma Pan jakieś pytania?”. A większość ludzi mówi, że nie ma, albo pyta o bardzo podstawowe rzeczy.

Moim zdaniem warto mieć przygotowane dwa pytania. Mogą być nawet sztampowe.

„Jaki problem ma rozwiązać osoba na tym stanowisku w pierwszych miesiącach?” To pokazuje, że myślisz o pracy, a nie tylko o warunkach. A przy okazji dostajesz materiał, który wykorzystasz na rozmowie z firmą.

„Jak wygląda dalszy proces i kiedy mogę się spodziewać informacji?” Nie zawsze rekruter o tym mówi. Kiedy wiesz, kiedy się odezwać, nie piszesz do niego w ciemno, gdy przez kilka dni nie ma odpowiedzi.

O pracę zdalną też możesz zapytać, to normalne. Tylko niech to nie będzie jedyna rzecz, która Cię interesuje.

Pięć rzeczy, przez które rekruter nie pokaże Cię dalej

Teraz druga strona medalu. Co sprawia, że po takim kontakcie odpowiedź na nasze pytanie brzmi: nie, tego człowieka nie pokażę dalej.

Nie wiesz, na co aplikowałeś. Nie chodzi o to, żebyś przy pierwszym telefonie znał nazwę firmy, bo rekruter zwykle na początku przypomina, o jaki proces chodzi. Ale „przepraszam, wysłałem w tym tygodniu tak dużo CV, że nie pamiętam” nie brzmi najlepiej. Wysłuchaj, a jeśli nie masz pewności, dopytaj. Pomaga prosta tabelka: firma, rola, data, widełki.

Liczby, które się rozjeżdżają. Inna stawka w formularzu, inna przez telefon, to jeszcze da się obronić. Ale inny okres wypowiedzenia w wiadomości, inny w rozmowie, to sygnał, że Twoja motywacja i Twoje cele mogą być rozbieżne. A mało kto chce ryzykować, jeśli ma inne opcje.

Narzekanie na obecnego pracodawcę. Nawet jeśli masz rację, a często masz, rekruter może to odebrać tak, że podobnie będziesz mówił o nowej firmie. Skup się na tym, co Cię motywuje, a nie na tym, co Cię wypycha.

Znikanie. Nie oddzwaniasz, kiedy obiecałeś, odpisujesz po tygodniu, przeciągasz kontakt. Jeśli tak wygląda kontakt z Tobą, zanim w ogóle zacząłeś pracę, rekruter zakłada, że dalej będzie tylko gorzej.

CV, które nie wytrzymuje pierwszego pytania. Masz na samej górze dokumentu technologię, którą się chwalisz, a na proste pytanie, w jakim projekcie jej używałeś, zapada cisza. CV ma być dowodem, a pierwszy telefon to pierwsze miejsce, w którym ktoś ten dowód sprawdza.

Zauważ, że żadna z tych rzeczy nie dotyczy kompetencji. Każda za to dotyczy tego, czy rekruter może Cię spokojnie pokazać dalej.

Ściąga: osiem rzeczy do sprawdzenia przed pierwszym kontaktem

Zebrałem w jednej tabeli to, co warto mieć w głowie, zanim odpiszesz rekruterowi albo odbierzesz od niego telefon.

ObszarNa co patrzećPytanie do zadania
Wiadomość, rola nie pasujeJedno zdanie z tym, czego szukaszCzy rekruter wie, pod jakie zapytanie mnie zapamiętać?
Wiadomość, rola pasujeTermin startu, widełki, dwa, trzy terminy rozmowyCzy rekruter może się ze mną umówić bez dopytywania?
Telefon w złym momencieKonkretna godzina oddzwonieniaCzy oddzwoniłem dokładnie wtedy, kiedy obiecałem?
„Opowiedz o sobie”Jedno zdanie plus dwie, trzy rzeczy pod rolęCzy zmieszczę się w minucie?
Powód zmianyDo czego idę, nie od czego uciekamCzy nie narzekam na obecnego pracodawcę?
OczekiwaniaTe same widełki co w formularzu i wiadomościCzy moje liczby się nie rozjeżdżają?
Start i inne procesyOkres wypowiedzenia, etapy innych rekrutacjiCzy znam odpowiedź bez zaglądania do umowy?
Moje rekrutacjeTabelka: firma, rola, data, widełki, osoba, następny krokCzy wiem, kto dzwoni i w jakiej sprawie?
Pobierz ściągę w PDF

Pytanie rekrutera rozpisane na trzy mniejsze, dwa wzory odpowiedzi na wiadomość od rekrutera, zdanie na telefon w złym momencie, pięć typowych pytań z tym, co naprawdę znaczą, dwa pytania na koniec rozmowy i prosta tabelka do śledzenia swoich rekrutacji. Za darmo, bez podawania maila.

Pobierz PDF ↓

Dlaczego nikt Ci nie powie, że odpadłeś

Wracam do tego, od czego zacząłem. Po takiej rozmowie dostajesz zwykle krótką, nic nieznaczącą informację w stylu: „Zdecydowaliśmy się na innych kandydatów”. O tym, co naprawdę znaczą takie zdania, pisałem w tekście o odmowach rekrutacyjnych. A Ty myślisz, że przegrałeś przez CV, więc poprawiasz je po raz kolejny. A CV było w porządku. Przegrałeś, bo pierwsza rozmowa, którą uznałeś za formalność, wypadła po prostu źle.

Dlatego ta robota nie polega na tym, żeby nauczyć się formułek na pamięć. Polega na tym, żeby przed każdym kontaktem z rekruterem mieć w głowie kilka pytań, które on sam sobie zadaje, i umieć na nie odpowiedzieć prosto i konkretnie.

Powiązane artykuły

Odcinek podcastu Projekt:IT: Odpadasz w pięć minut i nikt Ci tego nie powie ▶
Podcast Projekt:IT Posłuchaj całego odcinka „Odpadasz w pięć minut i nikt Ci tego nie powie” Odtwórz na YouTube →